paa-joe-afrika010-zaal-met-doodskisten

Afgelopen 21 november werd Paa Joe 69 jaar oud en al 40 jaar heeft hij hetzelfde, nogal bijzondere beroep: hij maakt doodskisten. Maar geen gewone doodskisten. Hij maakt figuratieve doodskisten, in het Engels zo mooi ‘fantasy coffins’ genoemd. Twee werken van zijn hand staan op de tentoonstelling AFRIKA 010. Het zijn kleurrijke afbeeldingen van voorwerpen die zo op het eerste gezicht niets met de dood te maken hebben: een enorme ui en een Mercedes Benz. Beiden gemaakt als een kist met een deksel, groot genoeg om er iemand in te begraven. Maar in de omgeving van een museum zijn het tegelijk popart- achtige kunstvoorwerpen. Paa Joe is zich heel goed van deze tegenstelling bewust. Al bijna dertig jaar maakt hij ook kisten voor de kunstwereld.

De grondlegger van deze hoogst originele voorwerpen is de Ghanese meubelmaker Seth Kane Kwei (1922-1992). In de jaren ’50 maakte Kane Kwei een doodskist in de vorm van een vliegtuig. Het idee sloeg aan. Joe, die voluit Joseph Tetteh Ashong heet, was een neefje van Kane Kwei. Toen hij 16 werd deed zijn moeder hem in de leer bij zijn oom, in het havenstadje Teshie, niet ver van de hoofdstad Accra. Joe werkte er 12 jaar en leerde de kneepjes van het vak. In 1976 begon hij voor zichzelf. In 1978 maakte hij zijn eerste ‘fantasy-coffin’. In de jaren daarna verlieten tientallen fraai gemaakte en kleurrijke kisten zijn werkplaats, en om vervolgens na de begrafenisceremonie onder de grond te verdwijnen. De keuze van de afbeelding had alles te maken met de overledene. Wie zijn fortuin te danken had aan de uienhandel, koos een ui, een visser ging in een vis, en een adelaar of leeuw was altijd goed voor iemand van macht een aanzien. De Mercedes Benz is daar als het ware een moderne variant van.

In de jaren ’80 kreeg de wereld in de gaten wat hier gebeurde. Een Franse fotograaf publiceerde een fotoreportage, en in 1989 werd een aantal doodskisten geëxposeerd op de Parijse tentoonstelling Les Magiciens de la terre. Het hek was van de dam. Opdrachten stroomden binnen en Paa Joe kreeg tal van navolgers. Het Wereldmuseum, toen nog Museum voor Volkenkunde, was er snel bij en bestelde drie kisten, twee bij Paa Joe en een grote kip met kuikens bij Kane Kwei, die toen net nog in leven was. Paa Joe werd van ambachtsman een internationaal bekend kunstenaar en zijn kisten werden overal ter wereld getoond; overal, behalve in Ghana. De onderwerpen werden door de nieuwe klanten steeds extravaganter en commerciëler: ook een colafles of een NIKE-schoen verschenen in dooskist-uitvoering.

Die tijd is enigszins voorbij, maar nog steeds worden er kisten besteld voor lokale begrafenissen, en weten buitenlandse klanten hem nog te vinden. Zijn opvolger wordt al ingewerkt: zijn zoon Jacob, nu 28 jaar. Paa Joe gaat met zijn tijd mee, we vinden hem ook op facebook, waar hij zijn laatste werken toont. En volgend jaar, het jaar waarin hij 70 wordt, vindt tenslotte een gebeurtenis plaats waarmee de cirkel rond is. In het ANO, een nieuwe kunstruimte in Accra, krijgt Paa Joe begin 2017 voor de eerste keer in zijn leven, een tentoonstelling van eigen werk. Ondanks deze erkenning blijft hij in zijn hart toch gewoon een timmerman. Als het ooit zo ver komt heeft hij zijn keuze al gemaakt: een doodskist in de vorm van een hamer.

Door onze gastconservator Paul Faber.

paa-joe-met-adelaar